Çocuğum Ders Çalışmak İstemiyor: Bilimsel Yaklaşım ve Pratik Çözümler
"Oğlum/kızım hadi dersinin başına geç!" cümlesini günde kaç kez kuruyorsunuz? Eğer cevap "Sayısını unuttum" ise yalnız değilsiniz. İlkokul çağındaki çocuklarda görülen "ders çalışma isteksizliği", aslında bir tembellik değil, yönetilmesi gereken bir motivasyon ve öz-düzenleme sorunudur.
Bu yazıda, tehdit veya rüşvet kullanmadan, çocuğunuza kalıcı çalışma alışkanlığı kazandırmanın bilimsel yollarını inceleyeceğiz.
1. Sorunun Köküne İnin: Neden İstemiyor?
Bir çocuk ders çalışmak istemiyorsa, bunun altında genellikle şu 3 nedenden biri yatar:
- Başarısızlık Korkusu: "Ya yapamazsam?" endişesi, hiç başlamamayı tercih etmelerine neden olur.
- Temel Eksikliği: Konuyu anlamadığı için ders çalışmak ona "Çince kitap okumak" gibi gelir.
- Dikkat Dağıtıcılar: Beyin, zor olan dersi değil, kolay haz veren tableti ister.
science Dopamin Tuzağı Nedir?
Çocuğunuzun beyni Dopamin (haz hormonu) ile çalışır. Tablet oyunları anında dopamin salgılar (Anlık Ödül). Ders çalışmak ise ödülü aylar sonra gelecek (karne, başarı) zorlu bir süreçtir (Gecikmiş Ödül). Beyin doğal olarak kolayı seçer. Görevimiz, ders çalışmayı "başarılabilir küçük hedeflere" bölerek dopamin salgılanmasını sağlamaktır.
2. Ortamı Hazırlayın: "Ders Mağarası"
Çocuğun ders çalıştığı ortam, zihnini programlar. Yatakta, televizyon karşısında veya mutfak masasında verimli ders çalışılmaz.
İdeal Ortam Nasıl Olmalı?
- Sessiz ve Sade: Masada sadece o an çalışılacak kitap olmalı. Dikkat dağıtan oyuncaklar görüş alanından çıkmalı.
- Doğru Işık: Loş ışık uykuyu, çok parlak ışık göz yorgunluğunu tetikler. Gün ışığı veya beyaz masa lambası idealdir.
- Erişilebilirlik: Kalem, silgi, su gibi ihtiyaçlar masada hazır olmalı ki "Su içmeye gidiyorum" diyerek 20 dakikalık mola vermesin.
3. Yöntem: Pomodoro (Domates) Tekniği
İlkokul çağındaki bir çocuğun odaklanma süresi yaşı x 2 veya 3 dakikadır. Yani 7 yaşındaki bir çocuktan 40 dakika blok ders beklemek fizyolojik olarak zordur.
Çocuğunuza şunu teklif edin: "Sadece 20 dakika çalışacağız, sonra 5 dakika istediğini yapabilirsin."
Bir zamanlayıcı (saat) kurun. Çocuk sürenin biteceğini bildiği için o 20 dakikaya daha kolay odaklanır. Bu döngüyü 2 veya 3 kez tekrarlayın.
4. İletişim Dili: "Sen" değil "Ben" Dili
"Yine ders yapmadın, çok tembelsin!" cümlesi çocuğun savunma mekanizmasını çalıştırır. Bunun yerine durumu tanımlayın:
- Yanlış: "Ödevini bitirmezsen tablet yok!" (Tehdit)
- Doğru: "Ödevlerin bittiğinde tablet oynayacak daha fazla vaktin kalacak, böylece için rahat olacak." (Mantıksal Sonuç)
5. Ödül Sistemi: Rüşvet mi, Pekiştireç mi?
"Ödevini yaparsan sana çikolata alırım" bir rüşvettir ve dışsal motivasyondur. Çocuk çikolata yoksa ödev yapmaz. Bunun yerine "Süreç Övgüsü" kullanın.
"Aferin, çok zekisin" demek yerine, "Bu problemi çözmek için çok uğraştın ve pes etmedin, çabanı takdir ediyorum" diyerek emeği övün.